Τιμωρία & Πειθαρχία, της Ράνιας Βλάγκα

119
Mother giving out to her son

“Η χρήση από τους γονείς σωματικής τιμωρίας δεν αναστέλλει την βία και το πιθανότερο την  ενθαρρύνει. Η τιμωρία αποθαρρύνει το παιδί αλλά ταυτόχρονα του δίνει ένα πρότυπο να μιμηθεί και να μάθει από αυτό”

“Violence and the Struggle for Existence”.

 Τμήμα Ψυχιατρικής . Ιατρική Σχολή  Stanford Uninersity

Είναι φυσιολογικό όταν είσαι γονιός  και έχεις να αντιμετωπίσεις τις ζαβολιές του δίχρονου παιδιού σου που καταλήγουν σε βαμμένους τοίχους και σπασμένα αντικείμενα, τα ψέματα του οχτάχρονου γιου που ξεχνάει τις εργασίες του και κάνει φασαρίες στο σχολείο ή τις εφηβικές εξάρσεις της κόρης σου , όταν διαβάζεις άρθρα για την διαφορά της τιμωρίας και της πειθαρχίας να έχεις πολλές αμφιβολίες . Συχνά δε ως θυμωμένοι και ενοχλημένοι γονείς,  συμβουλές για υπομονή και διάλογο να αντικρούονται καθώς τίποτα δεν έχει αποδώσει μέχρι τώρα και η τιμωρία και “καμιά σφαλιάρα” να φαντάζει η τελευταία λύση, με αποτέλεσμα  να χρησιμοποιούνται  αυτές τις μεθόδους καθώς ποτέ κανείς δεν τους έχει διδάξει καλύτερους τρόπους για να πειθαρχήσουν τα παιδιά τους.

Εκτός από  τα αναρίθμητα επιστημονικά άρθρα και τις μελέτες νευροεπιστημόνων και ψυχολόγων για τα αποτελέσματα και τις συνέπειες της τιμωρίας και της πειθαρχίας στην ψυχή των παιδιών, που αναφέρουν ότι :

– είναι οι γονείς που δείχνουμε πως θα είναι για τα παιδιά μας οι ανθρώπινες σχέσεις αλλά και ότι το “ξύλο” επιδράει αρνητικά στην φαιά  ουσία του εγκεφάλου με κίνδυνο να επηρεάσει την ευφυΐα, τις μαθησιακές ικανότητες , την αισθητηριακή αντίληψη, την ομιλία, τον μυϊκό έλεγχο , τα συναισθήματα , την μνήμη καθώς ο φόβος απελευθερώνει τοξικές ορμόνες για τον εγκέφαλο

–  και βιωματικά η τιμωρία είναι μια αναποτελεσματική μέθοδος πειθαρχίας γιατί κατά παράδοξο τρόπο το παιδί καταλήγει να συμπεριφέρεται με ακριβώς αντίθετο τρόπο από αυτόν που θα θέλαμε. Άραγε γιατί;

Ας ξεκινήσουμε με την αποσαφήνιση των όρων  οι οποίοι  αντιπροσωπεύουν δύο πολύ διαφορετικές πεποιθήσεις όσον αφορά την πειθαρχία των παιδιών.

Τιμωρία

Το παιδί που έχει κάνει κάτι “λάθος” τιμωρείται με την ελπίδα ότι η συμπεριφορά δεν θα επαναληφθεί.

Η πεποίθηση πίσω από την τιμωρία είναι ότι το παιδί πρέπει να αισθανθεί πόνο  για να μην το ξανακάνει , μπορεί να μάθει να φοβάται έτσι ώστε  να αποφύγει να επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά,  και δε εάν η τιμωρία είναι σοβαρή. Για να είναι αποτελεσματική η τιμωρία όμως πρέπει να είναι σοβαρή  και η σοβαρότητα πρέπει να αυξηθεί με επακόλουθες παραβιάσεις. Δηλαδή ένας φαύλος κύκλος όπου η  τιμωρία ακυρώνει το “έγκλημα” και το παιδί αφού έχει πληρώσει για την αταξία του είναι ελεύθερο να επαναλάβει την πράξη κάποια άλλη φορά χωρίς  τα συνακόλουθα συναισθήματα ενοχής. Το παιδί λοιπόν δεν μαθαίνει τίποτα από τις συνέπειες της πραγματικής ζωής και μεγαλώνει χωρίς την ικανότητα πειθαρχίας.

Τι “διδάσκει” η τιμωρία ;

– να φοβάσαι την εξουσία

– να αντιτάσσεσαι στην αρχή

– πώς να λες ψέματα

– πώς να κάνεις πράγματα χωρίς να σε πιάσουν

Γιατί;  Επειδή η τιμωρία προέρχεται από το εξωτερικό περιβάλλον και μάλιστα με στόχο ο πόνος να είναι η αποφυγή της συμπεριφοράς.

Αληθινή πειθαρχία

Η διαδικασία της πειθάρχησης ενός παιδιού μπορεί να δημιουργήσει μεγάλη αναστάτωση όμως πειθαρχία σημαίνει εκπαίδευση  μέσω μιας ουσιαστικά προγραμματισμένης καθοδήγησης με αμοιβαίο σεβασμό και εμπιστοσύνη ώστε να αναπτυχθεί εσωτερικός αυτοέλεγχος, αυτοπειθαρχία και αποτελεσματικότητα.

Η λογική της πειθαρχίας είναι ότι οι ενέργειες παράγουν συνέπειες άρα εάν:

–  Το παιδί επιλέξει μια ενέργεια θα λάβει μια συνέπεια.

–  Γιατί είμαστε όλοι υπεύθυνοι για τις ενέργειές μας.

–  Δηλαδή όλοι είμαστε υπεύθυνοι για τις επιλογές μας

Η λέξη πειθαρχία σημαίνει “να διδάξω” και ειδικότερα πως επιλύονται προβλήματα και είναι   ενέργεια  πειθαρχίας εάν δημιουργήσει μια θετική διαδικασία μάθησης για το παιδί. Όταν οι γονείς δίνουν στο παιδί συνεπή όρια που επιβάλλονται από τη σταθερότητα του είδους, το παιδί θα μάθει τις κατάλληλες συμπεριφορές.

Για γονείς με δύσκολα παιδιά, αυτή η διαδικασία θα διαρκέσει πολύ. Το κλειδί δεν είναι να σταματήσετε αλλά να συνεχίσετε μέχρι να ανακαλύψετε το “κλειδί” για το δικό σας παιδί .

Έτσι μια τέτοια εκπαίδευση απαιτεί οι συμπεριφορές να έχουν πάντα τις συνέπειές τους, κάθε φορά:

 

– Η κατάλληλη συμπεριφορά θα πρέπει να έχει θετικές συνέπειες.

– Η ακατάλληλη συμπεριφορά θα πρέπει να έχει αρνητικές συνέπειες.

 Σημείωση: Η χρήση αυτών των μεγάλων λέξεων είναι καλύτερη από τη χρήση όρων όπως “καλό” και “κακό”. Το τρέξιμο δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Το τρέξιμο στη βιβλιοθήκη είναι ακατάλληλο. Αυτή η ορολογία θα έχει πάντα νόημα.

 

 Η ευθύνη των γονέων

Είναι η δουλειά των γονιών να βλέπουν ότι κάθε παιδί βιώνει τις συνέπειες της συμπεριφοράς του / της και μάλιστα όταν η συμπεριφορά και οι συνέπειες σχετίζονται άμεσα, το παιδί μαθαίνει ενώ πρέπει  να επιτρέπουν στα παιδιά να “υποφέρουν” από  τις συνέπειες.

 Δύο τύποι συνεπειών: Φυσικό και Λογικό

Ορισμένες συνέπειες είναι φυσικές και απαιτούν λίγη παρέμβαση εκ μέρους του γονέα. Αν ένα παιδί αρνείται να φάει δείπνο, το παιδί θα πεινάει μέχρι την ώρα του ύπνου. Εάν ο γονέας επιτρέπει στο παιδί να πηγαίνει στο κρεβάτι πεινασμένο, το παιδί θα έχει μάθει κάτι σχετικά με την κατάλληλη διατροφική συμπεριφορά.

Το να παίζεις στο δρόμο έχει τις φυσικές του συνέπειες, πράγμα που είναι βέβαια απαράδεκτο. Για το λόγο αυτό, πρέπει να γίνουν ορισμένες συνέπειες. Αυτές οι επιλεγμένες συνέπειες ονομάζονται “λογικές συνέπειες”. Εάν το παιδί παίζει στο δρόμο, το παιδί πρέπει να παραμείνει στο σπίτι για ορισμένο χρονικό διάστημα. Αν το παιδί ρίξει τροφή στο τραπέζι, το γεύμα τελειώνει για το παιδί. Οι λογικές συνέπειες ρυθμίζονται από τους γονείς για να διδάξουν και να εκπαιδεύσουν ένα παιδί και ως εκ τούτου είναι πειθαρχία.

Σημείωση : Το να πηγαίνεις χωρίς φαγητό για ύπνο σε πολλούς μπορεί να ακούγεται  σαν τιμωρία αλλά υπάρχει μια διαφορά. Όταν τα παιδιά επιτρέπεται να υποφέρουν από τις συνέπειες των δικών τους πράξεων, δεν θα τους αρέσουν.   Επίσης  δεν είναι διασκεδαστικό να έχετε το ποδήλατο κλειδωμένο για μια εβδομάδα, επειδή το παιδί σας το ξέχασε έξω .

Σε κάθε λοιπόν περίπτωση  το παιδί βιώνει τα αποτελέσματα των δικών του ενεργειών.

Πλεονεκτήματα των λογικών συνεπειών

Οι συνέπειες σχετίζονται άμεσα με μια συμπεριφορά και έχουν νόημα.

Το παιδί κατανοεί πλήρως τον λόγο των συνεπειών και ξέρει πώς να αποφύγει τις συνέπειες στο μέλλον.

Το παιδί μαθαίνει για την ευθύνη και θα κάνει μελλοντικές επιλογές με βάση αυτές τις γνώσεις.

Η “τιμωρία”, σε αντίθεση με την πειθαρχία, έχει ως στόχο να προκαλέσει πόνο.

Η τιμωρία απαιτεί έναν θυμωμένο γονέα και παράγει εχθρικά, επαναστατικά παιδιά.

Η πειθαρχία απαιτεί έναν σκεπτόμενο γονέα και παράγει συνεταιριστικά, σκεπτόμενα και υπεύθυνα παιδιά.

Λίγα λόγια για την Ράνια Βλάγκα

Από μικρή αγαπούσα το διάβασμα με βασικό μου πιστεύω  ότι η γνώση είναι δύναμη, μου άρεσε να βοηθάω τους ανθρώπους  και  να συμμετέχω σε ομαδικές κοινωνικές δράσεις. Φυσικό επακόλουθο, ήταν αρχικά,  οι σπουδές μου στην Κοινωνιολογία και την Δημοσιογραφία. Ο ερχομός του γιού μου ήταν το σημείο εκκίνησης μιας ουσιαστικής και γεμάτης  νόημα ζωής , αλλά και της ενασχόλησης μου πιο στοχευμένα με αυτά που αγαπούσα, την γνώση για τα παιδιά και την οικογένεια. Συνέχισα  τις σπουδές μου στην Ειδική Αγωγή, στο Life Coaching for Kids , young adulds and families και στην Σχολική Ψυχολογία.

Σήμερα είμαι εξειδικευμένη Σύμβουλος της Σφαιρικής Αντιληπτικότητας και κάνω ατομικές συνεδρίες με γονείς και παιδιά κάτω των 18 χρόνων καθώς και  Σχολές Γονέων. Είμαι μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων και μέλος του Hellenic Institute of Coaching Ελλάδος και Κύπρου .