Εξαγνισμός σώματος, διαύγεια πνεύματος, ηρεμία ψυχής. Κάθε χρονιά, η Καθαρά Δευτέρα μας υπενθυμίζει πόσο σημαντική ευκαιρία αποτελεί η προστασία της ψυχικής και σωματικής μας ισορροπίας. Στο ξεκίνημα της 7ης εβδομάδας, δηλαδή 48 μέρες πριν το Ορθόδοξο Πάσχα, η νηστεία μπαίνει στη ζωή μας και μας υπενθυμίζει πως ακολουθεί κάτι πολύ μεγάλο.
Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, η ημέρα αυτή τιμάται με έναν ιδιαίτερο και παραδοσιακό τρόπο στην Ελλάδα, ωστόσο, είναι γεγονός πως λίγοι γνωρίζουν ποια είναι η πραγματική σημασία της…
Όλες οι απαντήσεις!
Παίρνοντας τα πράγματα από την αρχή, πρέπει να σημειωθεί πως η Καθαρά Δευτέρα συμβολίζει την καθαρότητα και την αγνότητα, καθώς είναι η πρώτη ημέρα της Σαρακοστής, της μεγάλης νηστείας του Πάσχα που διαρκεί 40 ημέρες. Πρόκειται για μία κινητή γιορτή, η οποία εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα και γιορτάζεται κάθε χρόνο στο ξεκίνημα της 7ης εβδομάδας, δηλαδή 48 μέρες πριν το Ορθόδοξο Πάσχα. Το όνομά της, συνδέεται με το γεγονός ότι ο κόσμος, οι άνθρωποι, οι απανταχού Χριστιανοί, καλούνται να αφήσουν πίσω τους όλες τις αμαρτωλές συνήθειες, συμπεριλαμβανομένων και των αρτύσιμων -δηλαδή των μη νηστίσιμων- φαγητών, προκειμένου να καθαρίσουν με τον τρόπο αυτό την ψυχή και το σώμα τους. Η Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα ονομάζεται «της Τυροφάγου», καθώς είναι η τελευταία μέρα που «επιτρέπεται» η κατανάλωση των γαλακτοκομικών, ωστόσο, ο συμβολισμός αυτής της ημέρας δεν είναι καθαρά και αποκλειστικά χριστιανικός.
Εκτός από τη χριστιανική σημασία της, η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί παραδοσιακά για πολλούς το τέλος της Αποκριάς, καθώς εκείνη την μέρα πέφτει η αυλαία για τις αποκριάτικες εορταστικές εκδηλώσεις που έχουν ξεκινήσει από πιο νωρίς και πιο συγκεκριμένα, από την Τσικνοπέμπτη. Αρκετοί, παραδοσιακά έχουν χαρίσει στην ημέρα, αυτή, τον χαρακτηρισμό «Κούλουμα», που από τόπο σε τόπο γιορτάζονται διαφορετικά, με διάφορες εκδηλώσεις. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μία πολύ ιδιαίτερη ημέρα για όλη την Ελλάδα, με τον κόσμο να τηρεί πιστά τις παραδόσεις και τα ήθη κι έθιμα ανά τους τόπους, με τις νέες γενιές να παραλαμβάνουν μία σπουδαία κληρονομιά…
Τα έθιμα
Η ημέρα της Καθαράς Δευτέρας γιορτάζεται σε όλη την Ελλάδα, με νηστίσιμα γεύματα, με τη λαγάνα, το άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο, όπως κι ο ταραμάς, ο χαλβάς, τα θαλασσινά, τα λαχανικά, οι ελιές και τα όσπρια χωρίς λάδι. Παράλληλα, σε διάφορα σημεία της χώρας τηρούνται πιστά μία σειρά από έθιμα που έχουν κι αυτά τη δική τους αξία:
- Σε διάφορα σημεία της Χίου, αναβιώνει το Έθιμο του Αγά με τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία, όπου σε ένα θεατρικό ο Αγάς ως δικαστής, καταδικάζει με χιούμορ τους θεατές.
- Στην Αλεξανδρούπολη, πρωταγωνιστεί ένα άλλο έθιμο με ρίζες στην Τουρκοκρατία, με την μεταμφίεσης κάποιου κατοίκου σε Μπέη και την περιφοράςτου στην πόλη μοιράζοντας ευχές.
- Στον Πόρο, οι locals καθαρίζουν τα μαγειρικά σκευάσματά τους από τα λίπη των κρεάτων που καταναλώθηκαν τις Απόκριες σε ένα έθιμο που αποκαλείται ξάρτυσμα.
- Στην Κέρκυρα, τα βλέμματα στρέφονται στον Χορό των Παπάδων, όπου οι ιερείς στήνουν χορό που ακολουθείται από τους γέροντες.
- Στην Κάρπαθο, οι Τζαφιέδες -aka οι χωροφύλακες- οδηγούν τους locals στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων, προκειμένου να «διώξουν» από πάνω τους τις απρεπείς χειρονομίες που αντάλλαξαν, ώστε να αποδοθεί δικαιοσύνη από τους σεβάσμιους της πόλης.
- Στο Γαλαξίδι, οι καρναβαλιστές πασαλείφονται με αλεύρι και χορεύουν κυκλικά, με φόντο το γνωστό αλευρομουτζούρωμα.
- Στη Μεθώνη Μεσσηνίας γίνεται μία αναπαράσταση ενός πραγματικού γάμου του 14ου αιώνα, ενώ στη Νέδουσα οι αγρότες προσκαλούν την ευημερία με το αγροτικό καρναβάλι τους.
- Στη Βόνιτσα ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο γυρίζει μέσα από το χωριό και καταλήγει σε μια φλεγόμενη βάρκα στο έθιμο του Αχυρένιου-Γληγοράκη.
Όσο για τον -αγαπημένο- χαρταετό; Στην ελληνική χριστιανική παράδοση, συμβολίζει το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς τον ουρανό και τον Θεό, ενώ οι άνθρωποι παλιότερα πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να εισακούσει τις προσευχές τους και να γίνουν πραγματικότητα.
