Η αναπηρία δεν είναι ούτε κατάρα ούτε βάρος αλλά μια πραγματικότητα ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους, που δεν ζητούν λύπηση αλλά ισότητα, σεβασμό και αναγνώριση. Όταν οι άνθρωποι που βρίσκονται μπροστά από τις κάμερες επιδεικνύουν έλλειψη ενσυναίσθησης, υποτιμούν ζωές και αναπαράγουν στερεότυπα με την ελαφρότητα της καθημερινής ρητορείας, το πρόβλημα δεν είναι ατομικό -είναι συστημικό.
Ητηλεόραση, ένας θεσμός που θα έπρεπε να ενημερώνει και να διαφωτίζει, έχει μετατραπεί σε καθρέφτη μιας κοινωνίας που νοσεί βαθιά. Όταν οι άνθρωποι που βρίσκονται μπροστά από τις κάμερες επιδεικνύουν έλλειψη ενσυναίσθησης, υποτιμούν ζωές και αναπαράγουν στερεότυπα με την ελαφρότητα της καθημερινής ρητορείας, το πρόβλημα δεν είναι ατομικό -είναι συστημικό.
Το πρόσφατο σχόλιο δημοσιογράφου δεν αποτελεί απλώς ένα λεκτικό ατόπημα. Είναι το σύμπτωμα μιας βαθύτερης ασθένειας: της αδιαφορίας απέναντι στην ευθύνη του δημόσιου λόγου, της απουσίας παιδείας για την αναπηρία και, ενδεχομένως, ενός ασυνείδητου μισαναπηρισμού. Υπάρχει άραγε όρος για τη συστηματική υποτίμηση των ανθρώπων με αναπηρία; Αν όχι, μήπως ήρθε η ώρα να τον βρούμε; Διότι δεν πρόκειται για μία απλή «κακή στιγμή» αλλά για μια ριζωμένη αντίληψη που αντιμετωπίζει την αναπηρία ως τραγωδία, λες και η αξία μιας ζωής μετριέται με τη φυσική της κατάσταση.
Παγκόσμια Ημέρα Αναπηρίας: Υπάρχει συμπερίληψη στο θέατρο; Δύο σκηνοθέτες ατόμων ΑμεΑ απαντούν
Οι λέξεις έχουν βάρος, και η τηλεόραση δεν είναι καφενείο. Όταν οι δημόσιες προσωπικότητες μιλούν απερίσκεπτα, δεν απευθύνονται σε κενό αέρος. Τους ακούνε παιδιά που μαθαίνουν τι σημαίνει να είσαι «διαφορετικός». Τους ακούνε άνθρωποι με αναπηρία που έμαθαν να ζουν με αξιοπρέπεια, παρά τις προκαταλήψεις που τους περιβάλλουν. Και, το χειρότερο, τους ακούνε εκείνοι που δεν έχουν βιωματική επαφή με την αναπηρία και αναπαράγουν άκριτα τέτοιες αντιλήψεις, ενισχύοντας έναν κύκλο προκατάληψης και αποκλεισμού.
Το θέμα, όμως, δεν είναι μόνο η τηλεόραση. Είναι μια κοινωνία που εκπαιδεύει τους πολίτες της να θεωρούν την αρτιμέλεια προϋπόθεση μιας «καλής ζωής», αναπαράγοντας το αφήγημα ότι η αναπηρία είναι ισοδύναμη με δυστυχία. Αυτή η αντίληψη είναι που επιτρέπει σε ανθρώπους με δημόσιο λόγο να μιλούν για την ύπαρξη των ΑμεΑ ως μια μοίρα χειρότερη από τον θάνατο, χωρίς καν να συνειδητοποιούν πόσο βίαιη είναι αυτή η σκέψη. Αν δεν αντιμετωπίσουμε αυτό το στερεότυπο στη ρίζα του, τέτοιες δηλώσεις θα συνεχίσουν να μας εκπλήσσουν δυσάρεστα, ξανά και ξανά.
«Η αναπηρία είναι cool»: Oι Cool Crips μας δείχνουν ότι χωράει χιούμορ στην αναπηρική καθημερινότητα
Όχι. Δεν είναι η πρώτη φορά που ακούμε τέτοιες δηλώσεις, ούτε θα είναι η τελευταία αν δεν αλλάξει η βαθύτερη νοοτροπία που τις παράγει. Σε μια κοινωνία που ανεκτικά τις προσπερνά και τις δικαιολογεί ως «κακώς διατυπωμένες» ή «παρεξηγημένες», το πρόβλημα δεν είναι ο εκάστοτε δημοσιογράφος, αλλά το έδαφος που του επιτρέπει να αισθάνεται άνετα να εκφράζεται έτσι. Η αναπηρία δεν είναι ούτε κατάρα ούτε βάρος αλλά μια πραγματικότητα ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους, που δεν ζητούν λύπηση αλλά ισότητα, σεβασμό και αναγνώριση. Η αλλαγή, λοιπόν, δεν θα έρθει από τις απολογίες και τις ανασκευές, αλλά από τη συνειδητή απόφαση να πάψουμε να ανεχόμαστε τέτοιες αντιλήψεις ως «απλές απόψεις» και να απαιτήσουμε έναν δημόσιο λόγο που χτίζει αντί να καταστρέφει.
Η απολογία που ακολουθεί πάντα μετά τον σάλο είναι πλέον ένας χιλιοπαιγμένος θεατρικός μονόλογος. «Δεν εννοούσα αυτό», «Με παρεξήγησαν», «Αν στενοχώρησα κάποιον, απολογούμαι». Όμως το πρόβλημα δεν είναι να φτάσουμε στην απολογία. Το πρόβλημα είναι να μη φτάσουμε ποτέ στο σημείο που αυτή θα χρειαστεί. Και αυτό απαιτεί παιδεία, συνείδηση και, το κυριότερο, σιωπή όταν οι λέξεις δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν.
Η κοινωνία μας έχει ανάγκη από δημόσιες φωνές που ξέρουν ότι ο λόγος τους έχει συνέπειες. Ίσως, λοιπόν, μερικές φορές, το να σιωπά κανείς είναι πιο σοφό από το να μιλά. Διότι, όπως λέει και η λαϊκή σοφία, καλύτερα να μασάς παρά να μιλάς, όταν δεν έχεις τι να πεις.
