Σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια Britannica, η “τέχνη” μπορεί να οριστεί ως κάτι που “δημιουργείται συνειδητά, μέσα από την έκφραση των δεξιοτήτων ή της φαντασίας”, ενώ σύμφωνα με τη Wikipedia, η τέχνη ορίζεται ως εξ’ ολοκλήρου ανθρώπινη δραστηριότητα.
Είναι, όμως, οι άνθρωποι το μόνο είδος που παράγει τέχνη;
Αν εκλάβουμε την τέχνη ως κάτι όμορφο το οποίο δημιουργείται συνειδητά – και τα ζώα συνειδητά δημιουργούν αντικείμενα που μοιάζουν με τέχνη – δεν πρέπει να δεχτούμε ότι και τα ζώα παράγουν τέχνη; Άλλωστε, όπως είχε πει ο ζωγράφος Έντγκαρ Ντεγκά, “η τέχνη δεν είναι αυτό που βλέπεις, αλλά αυτό που κάνεις τους άλλους να βλέπουν”. Και η αλήθεια είναι ότι μπορεί κανείς να συναντήσει πανέμορφες δημιουργίες σε όλο το ζωικό βασίλειο.
Κάποιες από αυτές τις δημιουργίες, αντιμετωπίζονται ως όμορφες από τη σκοπιά των ίδιων των ζώων. Άλλες έχουν πιο πρακτικούς σκοπούς, όπως είναι το ζευγάρωμα ή η εύρεση τροφής, αλλά τα χρώματα και τα μοτίβα που χρησιμοποιούνται καθιστούν την αισθητική τους ιδιαίτερη και άξια εκτίμησης από τους ανθρώπους.
Ας δούμε μερικές δημιουργίες των ζώων, τις οποίες μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ως “τέχνη”:
Μαλάκια
Περπατώντας στην παραλία, σίγουρα θα έχετε παρατηρήσει κοχύλια με υπέροχα χρώματα και μοτίβα κρυμμένα στην άμμο. Τα μαλάκια, όπως είναι τα σαλιγκάρια της θάλασσας και της στεριάς, έχουν ιδιαίτερα ευάλωτα σώματα, και χρειάζονται προστασία. Φτιάχνουν, έτσι, τα καβούκια τους, δημιουργώντας στρώματα ανθρακικού ασβεστίου από μια ουσία που εκκρίνεται και σκληραίνει όταν βγαίνει από το σώμα τους. Στα καβούκια τους μπορεί κανείς να θαυμάσει μια ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων που μοιάζουν με τη γεωμετρική αφηρημένη τέχνη.
Λαγοκέφαλοι
Το 1995, κάποιοι δύτες στην Ιαπωνία παρατήρησαν ξεχωριστά, όμορφα κυκλικά μοτίβα που κάποιος είχε φτιάξει στην άμμο του βυθού. Οι δημιουργίες αυτές παρέμειναν μυστηριώδεις για πάνω από μια δεκαετία. Το 2011, ανακαλύφθηκε ότι οι αρσενικοί λαγοκέφαλοι με τα λευκά στίγματα (Torquigener albomaculosus) έφτιαχναν αυτούς τους σχηματισμούς κολυμπώντας και σκάβοντας την άμμο με τα πτερύγιά τους. Η λειτουργία των κύκλων που σχηματίζουν είναι διπλή: τα αρσενικά που φτιάχνουν τους πιο όμορφους κύκλους ελκύουν συντρόφους, ενώ το κέντρο των κύκλων λειτουργεί ως φωλιά για τα αυγά. Τέτοιοι κύκλοι έχουν βρεθεί και κοντά στις ακτές της Δυτικής Αυστραλίας.
Πτιλονορρυγχίδες
Οι πτιλονορρυγχίδες (Ptilonorhynchus violaceus) ζουν στην Αυστραλία και στην Παπούα Νέα Γουινέα. Δεν είναι τελείως ξεκάθαρο το πώς έμοιαζαν οι φωλιές τους πριν την έλευση του πλαστικού, αλλά σήμερα αποτελούνται κυρίως από μπλε πλαστικό. Τα αρσενικά πουλιά αναζητούν και “κλέβουν” όλα τα μπλε αντικείμενα που βρίσκουν, τα οποία πηγαίνουν στη φωλιά τους και τα σκορπούν κατά μήκος δύο τοίχων από ξυλάκια. Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι η διακόσμηση της φωλιάς επηρεάζει τις πιθανότητες που έχει ένα αρσενικό πουλί για να ζευγαρώσει.
Φωλιές άλλων πουλιών
Εκτός από τα εντυπωσιακά οικοδομήματα των πτιλονορρυγχίδων, υπάρχουν κι άλλα είδη πουλιών που φτιάχνουν όμορφες φωλιές. Για παράδειγμα, τα κολιμπρί συχνά φτιάχνουν φωλιές με πράσινα και άσπρα βρύα και λειχήνες, που θεωρείται ότι χρησιμοποιούνται ως μέθοδος καμουφλάζ. Όσο για τις αρσενικές πλοκεΐδες, πλέκουν ιδιαίτερες φωλιές που κρέμονται από τα δέντρα για να προσελκύσουν πιθανές συντρόφους. Τις φτιάχνουν από κλαδάκια και φυτά, και μπορεί να χρησιμοποιήσουν ακόμα και 1000 κομματάκια γρασίδι.
Φάλαινες
Αυτά είναι τα ζώα με τις πιο περίεργες τεχνικές ζευγαρώματος – Δείτε τα βίντεο
Εσείς νομίζατε ότι οι ξεπερασμένες ατάκες πεσίματος περί ζαχαροπλάστη και κουραμπιέ ήταν περίεργος τρόπος να ζευγαρώνει κανείς;
Η μεγάπτερη φάλαινα (Megaptera novaeangliae) μπορεί να φάει μέχρι έναν τόνο ψάρια την ημέρα. Οι άνθρωποι πιάνουν ψάρια χρησιμοποιώντας δίχτυα. Πώς πιάνουν, όμως, ψάρια οι μεγάπτερες φάλαινες; Επιδίδονται σε μια συνεργατική πρακτική, βουτώντας στα βαθιά και περνώντας κάτω από κοπάδια ψαριών ενώ φυσούν φυσαλίδες οι οποίες συγχύζουν τα ψάρια και τα στέλνουν πιο κοντά στην επιφάνεια. Ενώ μια φάλαινα δημιουργεί φυσαλίδες, οι άλλες ακολουθούν τα ψάρια στην επιφάνεια κάνοντας σπιράλ σχηματισμούς για να τα παγιδεύσουν. Τα μοτίβα που δημιουργούνται από αυτή τη διαδικασία είναι εντυπωσιακά. Μία φωτογραφία που δείχνει φάλαινες να πιάνουν ψάρια απέσπασε το πρώτο βραβείο στον Ετήσιο Διαγωνισμό Γεωγραφικής και Φυσικής Φωτογραφίας της Αυστραλίας το 2024.
Κάστορες
Ενώ πολλοί καλλιτέχνες δημιουργούν αγάλματα από φυσικά υλικά όπως είναι οι πέτρες και τα ξύλα, οι κάστορες θα κέρδιζαν στα σίγουρα έναν τέτοιο διαγωνισμό. Πρόκειται για ζώα που φτιάχνουν φράγματα χρησιμοποιώντας τα δόντια τους και ροκανίζοντας πεσμένα δέντρα, καθώς και κλαδιά, λάσπη, και πέτρες. Αυτά τα φράγματα αλλάζουν την κατεύθυνση της ροής του νερού, μετατρέποντας τα ρυάκια σε λιμνούλες στις οποίες ζουν τα τρωκτικά ζουν προστατευμένα. Οι λίμνες αυτές αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμα οικοσυστήματα για πολλά άλλα ζώα, και μπορούν ακόμα και να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αποφύγουν τις πλημμύρες.
Με πληροφορίες από The Conversation
Σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια Britannica, η “τέχνη” μπορεί να οριστεί ως κάτι που “δημιουργείται συνειδητά, μέσα από την έκφραση των δεξιοτήτων ή της φαντασίας”, ενώ σύμφωνα με τη Wikipedia, η τέχνη ορίζεται ως εξ’ ολοκλήρου ανθρώπινη δραστηριότητα.
Είναι, όμως, οι άνθρωποι το μόνο είδος που παράγει τέχνη;
Αν εκλάβουμε την τέχνη ως κάτι όμορφο το οποίο δημιουργείται συνειδητά – και τα ζώα συνειδητά δημιουργούν αντικείμενα που μοιάζουν με τέχνη – δεν πρέπει να δεχτούμε ότι και τα ζώα παράγουν τέχνη; Άλλωστε, όπως είχε πει ο ζωγράφος Έντγκαρ Ντεγκά, “η τέχνη δεν είναι αυτό που βλέπεις, αλλά αυτό που κάνεις τους άλλους να βλέπουν”. Και η αλήθεια είναι ότι μπορεί κανείς να συναντήσει πανέμορφες δημιουργίες σε όλο το ζωικό βασίλειο.
Κάποιες από αυτές τις δημιουργίες, αντιμετωπίζονται ως όμορφες από τη σκοπιά των ίδιων των ζώων. Άλλες έχουν πιο πρακτικούς σκοπούς, όπως είναι το ζευγάρωμα ή η εύρεση τροφής, αλλά τα χρώματα και τα μοτίβα που χρησιμοποιούνται καθιστούν την αισθητική τους ιδιαίτερη και άξια εκτίμησης από τους ανθρώπους.
Ας δούμε μερικές δημιουργίες των ζώων, τις οποίες μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ως “τέχνη”:
Μαλάκια
Περπατώντας στην παραλία, σίγουρα θα έχετε παρατηρήσει κοχύλια με υπέροχα χρώματα και μοτίβα κρυμμένα στην άμμο. Τα μαλάκια, όπως είναι τα σαλιγκάρια της θάλασσας και της στεριάς, έχουν ιδιαίτερα ευάλωτα σώματα, και χρειάζονται προστασία. Φτιάχνουν, έτσι, τα καβούκια τους, δημιουργώντας στρώματα ανθρακικού ασβεστίου από μια ουσία που εκκρίνεται και σκληραίνει όταν βγαίνει από το σώμα τους. Στα καβούκια τους μπορεί κανείς να θαυμάσει μια ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων που μοιάζουν με τη γεωμετρική αφηρημένη τέχνη.
Λαγοκέφαλοι
Το 1995, κάποιοι δύτες στην Ιαπωνία παρατήρησαν ξεχωριστά, όμορφα κυκλικά μοτίβα που κάποιος είχε φτιάξει στην άμμο του βυθού. Οι δημιουργίες αυτές παρέμειναν μυστηριώδεις για πάνω από μια δεκαετία. Το 2011, ανακαλύφθηκε ότι οι αρσενικοί λαγοκέφαλοι με τα λευκά στίγματα (Torquigener albomaculosus) έφτιαχναν αυτούς τους σχηματισμούς κολυμπώντας και σκάβοντας την άμμο με τα πτερύγιά τους. Η λειτουργία των κύκλων που σχηματίζουν είναι διπλή: τα αρσενικά που φτιάχνουν τους πιο όμορφους κύκλους ελκύουν συντρόφους, ενώ το κέντρο των κύκλων λειτουργεί ως φωλιά για τα αυγά. Τέτοιοι κύκλοι έχουν βρεθεί και κοντά στις ακτές της Δυτικής Αυστραλίας.
Πτιλονορρυγχίδες
Οι πτιλονορρυγχίδες (Ptilonorhynchus violaceus) ζουν στην Αυστραλία και στην Παπούα Νέα Γουινέα. Δεν είναι τελείως ξεκάθαρο το πώς έμοιαζαν οι φωλιές τους πριν την έλευση του πλαστικού, αλλά σήμερα αποτελούνται κυρίως από μπλε πλαστικό. Τα αρσενικά πουλιά αναζητούν και “κλέβουν” όλα τα μπλε αντικείμενα που βρίσκουν, τα οποία πηγαίνουν στη φωλιά τους και τα σκορπούν κατά μήκος δύο τοίχων από ξυλάκια. Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι η διακόσμηση της φωλιάς επηρεάζει τις πιθανότητες που έχει ένα αρσενικό πουλί για να ζευγαρώσει.
Φωλιές άλλων πουλιών
Εκτός από τα εντυπωσιακά οικοδομήματα των πτιλονορρυγχίδων, υπάρχουν κι άλλα είδη πουλιών που φτιάχνουν όμορφες φωλιές. Για παράδειγμα, τα κολιμπρί συχνά φτιάχνουν φωλιές με πράσινα και άσπρα βρύα και λειχήνες, που θεωρείται ότι χρησιμοποιούνται ως μέθοδος καμουφλάζ. Όσο για τις αρσενικές πλοκεΐδες, πλέκουν ιδιαίτερες φωλιές που κρέμονται από τα δέντρα για να προσελκύσουν πιθανές συντρόφους. Τις φτιάχνουν από κλαδάκια και φυτά, και μπορεί να χρησιμοποιήσουν ακόμα και 1000 κομματάκια γρασίδι.
Φάλαινες
Αυτά είναι τα ζώα με τις πιο περίεργες τεχνικές ζευγαρώματος – Δείτε τα βίντεο
Εσείς νομίζατε ότι οι ξεπερασμένες ατάκες πεσίματος περί ζαχαροπλάστη και κουραμπιέ ήταν περίεργος τρόπος να ζευγαρώνει κανείς;
Η μεγάπτερη φάλαινα (Megaptera novaeangliae) μπορεί να φάει μέχρι έναν τόνο ψάρια την ημέρα. Οι άνθρωποι πιάνουν ψάρια χρησιμοποιώντας δίχτυα. Πώς πιάνουν, όμως, ψάρια οι μεγάπτερες φάλαινες; Επιδίδονται σε μια συνεργατική πρακτική, βουτώντας στα βαθιά και περνώντας κάτω από κοπάδια ψαριών ενώ φυσούν φυσαλίδες οι οποίες συγχύζουν τα ψάρια και τα στέλνουν πιο κοντά στην επιφάνεια. Ενώ μια φάλαινα δημιουργεί φυσαλίδες, οι άλλες ακολουθούν τα ψάρια στην επιφάνεια κάνοντας σπιράλ σχηματισμούς για να τα παγιδεύσουν. Τα μοτίβα που δημιουργούνται από αυτή τη διαδικασία είναι εντυπωσιακά. Μία φωτογραφία που δείχνει φάλαινες να πιάνουν ψάρια απέσπασε το πρώτο βραβείο στον Ετήσιο Διαγωνισμό Γεωγραφικής και Φυσικής Φωτογραφίας της Αυστραλίας το 2024.
Κάστορες
Ενώ πολλοί καλλιτέχνες δημιουργούν αγάλματα από φυσικά υλικά όπως είναι οι πέτρες και τα ξύλα, οι κάστορες θα κέρδιζαν στα σίγουρα έναν τέτοιο διαγωνισμό. Πρόκειται για ζώα που φτιάχνουν φράγματα χρησιμοποιώντας τα δόντια τους και ροκανίζοντας πεσμένα δέντρα, καθώς και κλαδιά, λάσπη, και πέτρες. Αυτά τα φράγματα αλλάζουν την κατεύθυνση της ροής του νερού, μετατρέποντας τα ρυάκια σε λιμνούλες στις οποίες ζουν τα τρωκτικά ζουν προστατευμένα. Οι λίμνες αυτές αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμα οικοσυστήματα για πολλά άλλα ζώα, και μπορούν ακόμα και να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αποφύγουν τις πλημμύρες.
Με πληροφορίες από The Conversation
